Bài 3. Chọn model theo ngôn ngữ: tiếng Việt, tiếng Anh, song ngữ

1. Đặt vấn đề

Ngôn ngữ là yếu tố đặc biệt quan trọng khi chọn model cho bệnh viện Việt Nam. Phần lớn văn bản bệnh viện được viết bằng tiếng Việt: quy trình, quy định, kế hoạch, báo cáo, biên bản, biểu mẫu, văn bản hành chính, phản ánh người bệnh, tài liệu đào tạo và nội dung truyền thông sức khỏe. Đồng thời, nhiều tài liệu chuyên môn y tế, tài liệu kỹ thuật AI, hướng dẫn phần mềm và nghiên cứu khoa học lại bằng tiếng Anh. Vì vậy, bệnh viện cần cân nhắc model tiếng Việt, model tiếng Anh và model song ngữ.

Một model giỏi tiếng Anh chưa chắc xử lý tốt tiếng Việt. Một model viết tiếng Việt tốt trong hội thoại thông thường chưa chắc hiểu văn bản hành chính bệnh viện. Một model song ngữ tốt có thể hữu ích trong môi trường bệnh viện vì nhân viên thường cần dịch, tóm tắt và so sánh tài liệu tiếng Anh - tiếng Việt.

2. Yêu cầu tiếng Việt trong bệnh viện

Tiếng Việt bệnh viện có nhiều đặc thù:

• Văn phong hành chính.
• Thuật ngữ chuyên môn y tế.
• Thuật ngữ quản lý chất lượng.
• Thuật ngữ pháp luật.
• Thuật ngữ bảo hiểm y tế.
• Cấu trúc văn bản công vụ.
• Cách diễn đạt trong quy trình.
• Ngôn ngữ giao tiếp với người bệnh.
• Cách viết báo cáo, kế hoạch, biên bản.
• Nhiều từ Hán Việt và viết tắt.

Model cần hiểu và tạo được văn bản phù hợp với các đặc thù này. Không chỉ cần “biết tiếng Việt”, mà phải viết tiếng Việt chuyên nghiệp, đúng ngữ cảnh bệnh viện.

3. Model tiếng Việt

Model tiếng Việt hoặc model được huấn luyện/tinh chỉnh tốt trên dữ liệu tiếng Việt có thể có lợi thế khi xử lý văn bản nội bộ. Ưu điểm:

• Hiểu từ ngữ tiếng Việt tốt hơn.
• Diễn đạt tự nhiên hơn.
• Ít lỗi ngữ pháp tiếng Việt hơn.
• Phù hợp với tài liệu hành chính Việt Nam hơn.
• Có thể hiểu một số thuật ngữ địa phương hoặc văn phong nội bộ tốt hơn.

Tuy nhiên, hạn chế có thể là:

• Ít mạnh hơn các model quốc tế lớn.
• Khả năng tiếng Anh có thể kém hơn.
• Khả năng lập luận hoặc code có thể không bằng model đa ngôn ngữ mạnh.
• Hệ sinh thái hỗ trợ có thể hạn chế hơn.

Bệnh viện nên kiểm tra thực tế thay vì giả định.

4. Model tiếng Anh

Model tiếng Anh mạnh thường có lợi thế về kiến thức chuyên môn quốc tế, lập luận, tài liệu kỹ thuật, lập trình và nghiên cứu khoa học. Trong bệnh viện, model tiếng Anh hữu ích cho:

• Tóm tắt bài báo y khoa tiếng Anh.
• Dịch tài liệu chuyên môn sang tiếng Việt.
• Đọc tài liệu kỹ thuật AI.
• Hỗ trợ lập trình.
• Hỗ trợ CNTT.
• Phân tích tài liệu quốc tế.
• Viết abstract hoặc nội dung học thuật tiếng Anh.

Tuy nhiên, nếu dùng cho văn bản bệnh viện tiếng Việt, model tiếng Anh có thể diễn đạt cứng, dùng từ không tự nhiên hoặc hiểu sai sắc thái hành chính.

5. Model song ngữ hoặc đa ngôn ngữ

Model song ngữ hoặc đa ngôn ngữ là lựa chọn rất đáng quan tâm cho bệnh viện Việt Nam. Một model tốt cần xử lý được cả tiếng Việt và tiếng Anh. Điều này phù hợp vì bệnh viện thường cần:

• Tóm tắt tài liệu tiếng Việt.
• Viết văn bản tiếng Việt.
• Dịch tài liệu tiếng Anh.
• Giải thích thuật ngữ tiếng Anh.
• So sánh hướng dẫn quốc tế với quy trình nội bộ.
• Hỗ trợ nghiên cứu khoa học.
• Hỗ trợ CNTT và lập trình.

Model song ngữ tốt giúp giảm nhu cầu duy trì nhiều model cho nhiều ngôn ngữ, nhưng vẫn cần kiểm tra chất lượng từng ngôn ngữ.

6. Kiểm tra khả năng tiếng Việt như thế nào?

Bệnh viện nên xây bộ kiểm thử tiếng Việt gồm các tác vụ:

• Viết kế hoạch triển khai cải tiến chất lượng.
• Tóm tắt một quy trình bệnh viện.
• Tạo bảng kiểm giám sát.
• Viết thông báo nội bộ.
• Giải thích quy định cho nhân viên mới.
• Phân loại phản ánh người bệnh.
• Viết nội dung giáo dục sức khỏe dễ hiểu.
• Trả lời câu hỏi RAG từ tài liệu tiếng Việt.
• Viết lại văn bản hành chính cho rõ ràng hơn.
• Phân tích nguyên nhân theo 5 Why hoặc Fishbone.

Cần đánh giá:

• Ngữ pháp.
• Từ ngữ.
• Tính chuyên nghiệp.
• Tính chính xác.
• Văn phong bệnh viện.
• Có lan man không.
• Có bịa căn cứ không.
• Có giữ đúng thuật ngữ không.

7. Kiểm tra khả năng tiếng Anh

Nếu bệnh viện cần xử lý tài liệu tiếng Anh, nên kiểm tra:

• Tóm tắt abstract bài báo.
• Dịch đoạn hướng dẫn chuyên môn sang tiếng Việt.
• Giải thích thuật ngữ.
• Viết email hoặc báo cáo tiếng Anh.
• Hỗ trợ đọc tài liệu kỹ thuật.
• Trả lời câu hỏi từ tài liệu tiếng Anh.

Không nên chọn model chỉ vì tiếng Việt tốt nếu bệnh viện có nhu cầu nghiên cứu khoa học và tài liệu quốc tế cao.

8. Tác vụ dịch thuật và song ngữ

Dịch thuật trong bệnh viện cần thận trọng. Model có thể dịch tốt nhưng vẫn sai thuật ngữ chuyên môn. Với tài liệu y khoa, nên có người chuyên môn kiểm tra.

AI local có thể hỗ trợ:

• Dịch bản nháp.
• Tóm tắt tài liệu tiếng Anh bằng tiếng Việt.
• Giải thích thuật ngữ.
• Chuyển nội dung chuyên môn thành ngôn ngữ dễ hiểu cho người bệnh.

Không nên dùng bản dịch AI chưa kiểm tra cho tài liệu chính thức hoặc hướng dẫn chuyên môn quan trọng.

9. Thuật ngữ viết tắt

Bệnh viện có nhiều viết tắt: HIS, EMR, LIS, PACS, KSNK, QLCL, KHTH, BHYT, ATNB, KCB, SOP, QMS. Model cần hiểu hoặc được cung cấp bảng thuật ngữ. Với RAG, có thể đưa bảng thuật ngữ nội bộ vào kho tài liệu.

Nếu model hiểu sai viết tắt, câu trả lời có thể sai. Ví dụ, PACS là hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y tế; không nên nhầm với thuật ngữ khác.

10. Kết luận

Chọn model theo ngôn ngữ là bước quan trọng trong bệnh viện Việt Nam. Model cần xử lý tốt tiếng Việt hành chính và chuyên môn, đồng thời nếu có thể nên xử lý tốt tiếng Anh để hỗ trợ tài liệu quốc tế và nghiên cứu khoa học. Lựa chọn tốt nhất thường là model song ngữ mạnh, được kiểm tra bằng chính các tác vụ bệnh viện.

Không nên chỉ hỏi model vài câu giao tiếp để đánh giá tiếng Việt. Cần kiểm tra bằng văn bản bệnh viện thật, tác vụ thật và tiêu chí rõ ràng.