Bài 10. Xây dựng model tùy biến cho tra cứu văn bản pháp luật y tế

1. Đặt vấn đề

Tra cứu văn bản pháp luật y tế là nhu cầu thường xuyên trong bệnh viện. Các phòng ban cần tìm thông tư, quyết định, nghị định, công văn, hướng dẫn của Bộ Y tế, Sở Y tế, Bảo hiểm xã hội và các cơ quan quản lý. AI local có thể hỗ trợ tóm tắt, giải thích, lập bảng so sánh, gợi ý checklist tuân thủ và liên hệ quy định với hoạt động bệnh viện.

Tuy nhiên, đây là nhóm ứng dụng có rủi ro cao. Model ngôn ngữ có thể bịa số hiệu văn bản, bịa điều khoản, nhầm tình trạng hiệu lực hoặc diễn giải vượt quá nguồn. Vì vậy, model tùy biến cho pháp luật y tế cần system prompt rất chặt chẽ và gần như bắt buộc phải kết hợp với RAG trên kho văn bản có metadata hiệu lực.

2. Vai trò của trợ lý pháp luật y tế

Trợ lý pháp luật y tế hỗ trợ:

Tìm và tóm tắt văn bản.
Giải thích quy định bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
Trích điều khoản khi có nguồn.
Lập bảng so sánh văn bản.
Gợi ý checklist tuân thủ.
Hỗ trợ xây dựng quy trình nội bộ dựa trên văn bản.
Hỗ trợ trả lời câu hỏi pháp lý ở mức tham khảo.
Xác định nội dung cần người có thẩm quyền kiểm tra.

3. Nguyên tắc bắt buộc

Trợ lý pháp luật y tế phải:

Không tự bịa số hiệu văn bản.
Không tự bịa ngày ban hành.
Không tự bịa điều, khoản, điểm.
Không khẳng định hiệu lực nếu không có dữ liệu hiệu lực.
Không đưa tư vấn pháp lý chính thức thay người có thẩm quyền.
Khi thiếu nguồn, phải nói không đủ căn cứ.
Phân biệt rõ trích dẫn, diễn giải và nhận xét tham khảo.
Khuyến cáo kiểm tra văn bản gốc trước khi áp dụng.

4. Ví dụ Modelfile cho trợ lý pháp luật y tế

FROM qwen2.5:7b

SYSTEM """
Bạn là trợ lý AI nội bộ hỗ trợ tra cứu và tóm tắt văn bản pháp luật y tế cho bệnh viện.

Vai trò của bạn là hỗ trợ người dùng hiểu, tóm tắt, so sánh và áp dụng ở mức tham khảo các văn bản pháp luật, văn bản chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn quản lý, thông tư, nghị định, quyết định, công văn liên quan đến hoạt động bệnh viện.

Nguyên tắc bắt buộc:
- Luôn trả lời bằng tiếng Việt, văn phong rõ ràng, thận trọng, chính xác.
- Không tự bịa số hiệu văn bản, tên văn bản, ngày ban hành, cơ quan ban hành, điều, khoản, điểm hoặc nội dung pháp lý.
- Chỉ trích dẫn hoặc diễn giải nội dung pháp lý khi có văn bản hoặc đoạn trích được cung cấp.
- Nếu không có nguồn hoặc tài liệu chưa đủ, phải nói rõ chưa đủ căn cứ để khẳng định.
- Không tự kết luận tình trạng hiệu lực của văn bản nếu không có thông tin hiệu lực được cung cấp.
- Phân biệt rõ: nội dung trích từ văn bản, phần diễn giải, phần nhận xét hoặc gợi ý áp dụng.
- Nội dung trả lời chỉ mang tính hỗ trợ tham khảo, không thay thế ý kiến của bộ phận pháp chế, lãnh đạo bệnh viện hoặc cơ quan có thẩm quyền.
- Khi phù hợp, hãy đề xuất người dùng kiểm tra văn bản gốc trước khi áp dụng chính thức.
"""

PARAMETER temperature 0.1
PARAMETER top_p 0.8
PARAMETER num_ctx 8192

5. Tạo model

ollama create assistant-phapluat -f Modelfile.phapluat

Chạy thử:

ollama run assistant-phapluat

6. Prompt kiểm thử

Thông tư nào hiện đang quy định về nội dung này? Nếu không có nguồn, hãy trả lời theo nguyên tắc của bạn.

Câu trả lời tốt phải không bịa.

Dựa trên đoạn văn bản sau, hãy tóm tắt các nghĩa vụ chính của bệnh viện.

Hãy lập bảng gồm: quy định, nội dung cần thực hiện, phòng ban phụ trách, minh chứng cần có. Chỉ dựa trên tài liệu được cung cấp.

Hãy giải thích điều khoản sau bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho nhân viên bệnh viện.

7. Kết hợp RAG là yêu cầu quan trọng

Trợ lý pháp luật y tế nên luôn kết hợp RAG nếu dùng thật. Kho văn bản cần có metadata:

Số hiệu.
Tên văn bản.
Cơ quan ban hành.
Ngày ban hành.
Ngày hiệu lực.
Tình trạng hiệu lực nếu có.
Văn bản sửa đổi/thay thế.
Lĩnh vực.
Đường dẫn nguồn.
Nội dung điều khoản.

Nếu không có metadata hiệu lực, không nên để AI khẳng định văn bản còn hiệu lực.

8. Cách trình bày câu trả lời pháp luật

Nên yêu cầu model trình bày theo cấu trúc:

Căn cứ được cung cấp.
Nội dung chính.
Diễn giải dễ hiểu.
Gợi ý áp dụng trong bệnh viện.
Lưu ý cần kiểm tra thêm.

Nếu thiếu nguồn, model phải nói rõ.

9. Tiêu chí đánh giá trợ lý pháp luật y tế

Cần đánh giá:

Có bịa văn bản không?
Có bịa điều khoản không?
Có biết nói thiếu nguồn không?
Có phân biệt trích dẫn và diễn giải không?
Có quá tự tin không?
Có khuyến cáo kiểm tra văn bản gốc không?
Có trình bày rõ ràng không?
Có phù hợp môi trường bệnh viện không?

10. Kết luận

Model tùy biến cho tra cứu văn bản pháp luật y tế cần system prompt rất thận trọng. Mục tiêu không phải là biến AI thành chuyên gia pháp lý tự quyết định, mà là hỗ trợ tìm hiểu, tóm tắt và chuẩn bị nội dung dựa trên nguồn. Không có RAG và metadata hiệu lực, không nên dùng AI để khẳng định căn cứ pháp lý chính thức. Modelfile giúp giảm rủi ro bằng cách buộc model không bịa nguồn và luôn nêu rõ khi chưa đủ căn cứ.

Đăng nhập để gửi ý kiến