Bài 10. Trách nhiệm chuyên môn khi sử dụng câu trả lời từ AI

1. Đặt vấn đề

AI có thể trả lời nhanh, mạch lạc và tự tin. Chính điều này tạo ra một rủi ro lớn: người dùng có thể tin rằng câu trả lời AI là đúng, đầy đủ và có thể áp dụng ngay. Trong bệnh viện, điều này đặc biệt nguy hiểm nếu câu trả lời liên quan đến chuyên môn y tế, quy trình an toàn, thuốc, xét nghiệm, hồ sơ bệnh án, pháp luật hoặc quyết định quản lý.

Vì vậy, cần xác định rõ trách nhiệm chuyên môn khi sử dụng câu trả lời từ AI. AI không phải chủ thể chịu trách nhiệm nghề nghiệp. Người sử dụng AI, người kiểm tra, người phê duyệt và người áp dụng kết quả vẫn phải chịu trách nhiệm trong phạm vi công việc của mình.

2. AI không phải người chịu trách nhiệm chuyên môn

AI không có chứng chỉ hành nghề, không có trách nhiệm pháp lý như bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, kỹ thuật viên, lãnh đạo khoa hoặc lãnh đạo bệnh viện. AI không trực tiếp thăm khám, không hiểu đầy đủ bối cảnh, không chịu trách nhiệm trước người bệnh và không thay thế quy trình chuyên môn.

Vì vậy, câu trả lời AI chỉ là hỗ trợ tham khảo.

3. Người dùng phải kiểm tra nguồn

Nếu AI trả lời dựa trên tài liệu, người dùng cần kiểm tra:

• Nguồn có đúng không?
• Tài liệu có còn hiệu lực không?
• Nội dung có phù hợp bối cảnh không?
• Có thiếu điều kiện áp dụng không?
• Có cần hỏi người có thẩm quyền không?

Không nên dùng câu trả lời không nguồn cho quyết định chuyên môn.

4. Trách nhiệm khi dùng AI để soạn văn bản

Nếu AI viết kế hoạch, báo cáo, quy trình, phiếu hướng dẫn, bảng kiểm, người dùng phải kiểm tra:

• Nội dung đúng không?
• Có bịa số liệu không?
• Có bịa căn cứ không?
• Có phù hợp văn phong và thẩm quyền không?
• Có cần phê duyệt không?
• Có ảnh hưởng chuyên môn không?

Văn bản do AI hỗ trợ vẫn là trách nhiệm của người trình ký và người phê duyệt.

5. Trách nhiệm khi dùng AI trong chuyên môn

Với chuyên môn y tế, người dùng phải đặc biệt thận trọng. AI không được dùng như căn cứ duy nhất để:

• Chẩn đoán.
• Kê đơn.
• Chỉ định xét nghiệm.
• Đọc kết quả.
• Đưa ra tiên lượng.
• Tư vấn điều trị.
• Quyết định phẫu thuật/thủ thuật.
• Xử trí cấp cứu.

Nếu AI hỗ trợ tra cứu hướng dẫn, nhân viên y tế vẫn phải đánh giá ca bệnh cụ thể.

6. Trách nhiệm khi dùng AI trong quản lý chất lượng

AI có thể gợi ý phân tích nguyên nhân, bảng kiểm, kế hoạch cải tiến, nhưng phòng QLCL và đơn vị liên quan phải xác minh:

• Dữ liệu có thật không?
• Nguyên nhân có được kiểm chứng không?
• Giải pháp có khả thi không?
• Chỉ số có đo được không?
• Có phù hợp văn hóa an toàn không?

AI không được dùng để kết luận trách nhiệm cá nhân hoặc tạo minh chứng giả.

7. Trách nhiệm khi dùng AI trong dữ liệu

Nếu dùng AI phân tích dữ liệu, người dùng phải kiểm tra:

• Dữ liệu nguồn.
• Định nghĩa chỉ số.
• Khoảng thời gian.
• Mẫu số/tử số.
• Dữ liệu thiếu.
• Sai lệch.
• Hạn chế phân tích.
• Kết luận có vượt dữ liệu không.

AI có thể diễn giải sai số liệu nếu dữ liệu không rõ.

8. Cần ghi rõ cảnh báo trong hệ thống

Giao diện AI nên có cảnh báo:

• AI chỉ hỗ trợ, không thay thế quyết định chuyên môn.
• Cần kiểm tra nguồn trước khi sử dụng.
• Không nhập dữ liệu nhạy cảm nếu không được phép.
• Nội dung AI tạo ra cần được người có thẩm quyền xem xét.
• Với tình huống cấp cứu, thực hiện theo quy trình chuyên môn và liên hệ nhân viên y tế.

9. Quy định trách nhiệm trong quy chế sử dụng AI

Bệnh viện nên có quy chế nêu rõ:

• Ai được dùng AI.
• Dùng cho mục đích gì.
• Kết quả AI có giá trị như thế nào.
• Ai chịu trách nhiệm khi dùng kết quả.
• Nội dung nào phải được kiểm duyệt.
• Nội dung nào cấm dùng AI tự động.
• Cách xử lý khi AI trả lời sai.

10. Kết luận

Trách nhiệm chuyên môn không chuyển từ con người sang AI. Câu trả lời AI chỉ là công cụ hỗ trợ. Người sử dụng phải kiểm tra nguồn, đánh giá bối cảnh, tuân thủ quy trình và chịu trách nhiệm trong phạm vi chuyên môn của mình. Trong bệnh viện, sử dụng AI có trách nhiệm nghĩa là biết tận dụng AI nhưng không đánh mất vai trò phán đoán, kiểm tra và quyết định của con người.